Czym są cyfrowe waluty banku centralnego (CBDC)

Płatności cyfrowe stały się częścią codziennego życia: ludzie płacą za zakupy smartfonem, przesyłają środki za pośrednictwem aplikacji bankowych i przechowują pieniądze na rachunkach. Kolejnym etapem rozwoju systemu finansowego mogą stać się CBDC — państwowe waluty cyfrowe emitowane przez banki centralne.

Pomimo zewnętrznego podobieństwa do kryptowalut oraz tradycyjnych środków bezgotówkowych, CBDC stanowią odrębną formę pieniądza. Nie są tworzone przez prywatne firmy ani zdecentralizowane sieci, lecz przez oficjalne organy odpowiedzialne za politykę pieniężną.

CBDC – co to jest prostymi słowami

CBDC to cyfrowa forma oficjalnej waluty państwowej emitowanej przez bank centralny. Skrót pochodzi od angielskiego określenia Central Bank Digital Currency – „cyfrowa waluta banku centralnego”.

Mówiąc najprościej, CBDC można wyobrazić sobie jako pieniądz państwowy w formie elektronicznej. Jego wartość odpowiada krajowej jednostce monetarnej – na przykład jedna jednostka cyfrowa powinna być równoważna jednej jednostce tradycyjnej waluty tego samego kraju.

Najważniejsza różnica dotyczy emitenta. Tradycyjne środki bezgotówkowe znajdujące się na rachunku bankowym stanowią zobowiązanie banku komercyjnego wobec klienta. CBDC stanowi zobowiązanie banku centralnego, chociaż konkretny model prawny zależy od danego projektu.

Oznacza to, że cyfrowa waluta CBDC jest częścią oficjalnego systemu pieniężnego, a nie odrębnym prywatnym aktywem.

Dlaczego banki centralne tworzą CBDC

Rosnąca popularność płatności cyfrowych zmienia infrastrukturę finansową. W wielu krajach ludzie coraz rzadziej korzystają z gotówki, a znaczna część transakcji odbywa się za pośrednictwem banków i aplikacji mobilnych.

Banki centralne analizują możliwość wdrożenia CBDC w celu:

• rozwoju infrastruktury płatniczej;

• przyspieszenia rozliczeń;

• zwiększenia dostępności usług finansowych;

• modernizacji płatności transgranicznych;

• zwiększenia odporności systemu pieniężnego;

• stworzenia państwowej alternatywy dla prywatnych instrumentów cyfrowych.

Cele różnią się jednak w zależności od kraju. Dla jednego państwa najważniejsza jest dostępność usług finansowych, dla innego – efektywność krajowych płatności, a dla kolejnego – rozliczenia międzynarodowe. Dlatego nowa cyfrowa waluta CBDC nie ma jednego uniwersalnego modelu dla wszystkich państw.

Jak działa cyfrowa waluta banku centralnego

Zasada działania zależy od architektury konkretnego systemu. Bank centralny emituje jednostki cyfrowe, natomiast dostęp użytkowników może być zapewniany bezpośrednio lub za pośrednictwem banków komercyjnych oraz innych autoryzowanych pośredników.

W uproszczeniu system działa następująco:

• Bank centralny emituje cyfrową walutę.

• Użytkownicy uzyskują do niej dostęp za pośrednictwem portfeli lub specjalnych rachunków.

• Obywatele i przedsiębiorstwa dokonują płatności oraz przelewów.

• Operacje są przetwarzane w zatwierdzonej infrastrukturze.

CBDC nie musi działać w publicznym blockchainie. Może wykorzystywać rozproszony rejestr (DLT), scentralizowaną bazę danych lub architekturę hybrydową. Najważniejszą cechą nie jest sama technologia, lecz to, kto emituje pieniądz.

Jakie rodzaje CBDC istnieją

Najczęściej wyróżnia się dwa podstawowe typy.

• Detaliczne CBDC

Są przeznaczone dla obywateli i przedsiębiorstw. Mogą być wykorzystywane do płacenia za towary, przelewów między użytkownikami oraz innych codziennych operacji. W takim modelu pieniądz CBDC może stać się dodatkową formą krajowej waluty obok gotówki i tradycyjnych środków bezgotówkowych.

• Hurtowe CBDC

Są przeznaczone przede wszystkim dla banków i instytucji finansowych. Mogą być wykorzystywane do rozliczeń międzybankowych, transakcji na papierach wartościowych oraz transferu dużych kwot.

Czym CBDC różni się od zwykłych pieniędzy bezgotówkowych

Na pierwszy rzut oka różnica wydaje się niewielka: użytkownik już dziś widzi saldo w aplikacji bankowej i może wysyłać pieniądze online. Jednak finansowy charakter tych środków jest inny.

Zwykły depozyt bankowy stanowi zobowiązanie banku komercyjnego. CBDC wiąże się natomiast ze zobowiązaniem banku centralnego lub z inną konstrukcją przewidzianą w danym systemie.

Różnice mogą dotyczyć:

• emitenta;

• sposobu przechowywania;

• infrastruktury płatniczej;

• roli banków komercyjnych;

• możliwości dokonywania płatności offline.

Dlatego sam cyfrowy format nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z CBDC.

Czym CBDC różni się od kryptowalut

Jednym z najczęstszych błędów jest uznawanie CBDC za odmianę Bitcoina lub innych kryptoaktywów. Między nimi istnieją zasadnicze różnice.

Kryterium	CBDC	Kryptowaluty
Emitent	Bank centralny	Zależy od projektu
Kontrola	System państwowy	Może być zdecentralizowana
Wartość	Powiązana z walutą krajową	Określana przez rynek
Emisja	Kontrolowana przez władze monetarne	Określona przez protokół lub projekt
Infrastruktura	Regulowana	Zależy od sieci

Bitcoin funkcjonuje bez centralnego emitenta. Waluta CBDC natomiast istnieje dzięki bankowi centralnemu i stanowi część państwowego systemu pieniężnego.

Czym CBDC różni się od stablecoinów

Stablecoiny również mogą utrzymywać wartość zbliżoną do waluty krajowej. Na przykład niektóre tokeny są powiązane z kursem dolara amerykańskiego, jednak nie czyni ich to walutami CBDC.

Najważniejsza różnica dotyczy emitenta oraz infrastruktury obiegu. CBDC jest emitowana przez bank centralny i funkcjonuje w ramach państwowego systemu pieniężnego. Stablecoiny natomiast są tworzone przez prywatne firmy lub protokoły, a ich stabilność zależy od rezerw oraz wybranego mechanizmu zabezpieczenia. Do przechowywania, przesyłania i wymiany takich aktywów wykorzystuje się portfele kryptowalutowe, platformy handlowe oraz kantory kryptowalut.

Zalety CBDC

Potencjalne korzyści zależą od konkretnego sposobu wdrożenia, jednak najczęściej wymienia się:

• szybkie płatności cyfrowe;

• obniżenie kosztów wybranych operacji;

• zwiększenie dostępności usług finansowych;

• dodatkowy kanał rozliczeń;

• rozwój płatności transgranicznych;

• modernizację infrastruktury finansowej.

Przykładowo kompatybilne systemy kilku państw mogłyby teoretycznie uprościć rozliczenia międzynarodowe. Wymaga to jednak odpowiednich uzgodnień technicznych i prawnych.

Jakie ryzyka wiążą się z CBDC

Rozwój państwowych walut cyfrowych rodzi również szereg pytań.

• Prywatność

Operacje cyfrowe pozostawiają zapis. Dlatego istotne jest, kto ma dostęp do danych oraz na jakich zasadach mogą być one wykorzystywane.

• Cyberbezpieczeństwo

Infrastruktura musi być chroniona przed cyberatakami, awariami technicznymi oraz nieuprawnionym dostępem.

• Wpływ na banki

Jeżeli użytkownicy zaczną masowo przenosić depozyty do CBDC, może to wpłynąć na zasoby banków komercyjnych. Aby ograniczyć to ryzyko, mogą zostać wprowadzone limity.

• Zależność od technologii

System cyfrowy zależy od urządzeń, łączności oraz stabilności infrastruktury. Dlatego ważną funkcją mogą stać się płatności offline.

Czy CBDC może zastąpić gotówkę

Teoretycznie waluta cyfrowa może ograniczyć wykorzystanie banknotów i monet, jednak nie oznacza to automatycznej rezygnacji z gotówki. Gotówka ma istotne zalety: działa bez smartfona, nie wymaga aplikacji bankowej i sprawdza się w sytuacjach, gdy nie ma dostępu do Internetu.

Dlatego wiele projektów traktuje cyfrową walutę banku centralnego jako dodatkową formę pieniądza, a nie całkowite zastąpienie gotówki.

Czy CBDC można programować

Z technicznego punktu widzenia infrastruktura cyfrowa może obsługiwać automatyczne warunki realizacji transakcji. Na przykład płatność może zostać wykonana po wystąpieniu określonego zdarzenia.

Warto jednak odróżniać możliwości techniczne od rzeczywistej polityki danego projektu. Sam termin CBDC nie oznacza, że państwo będzie automatycznie ograniczać termin ważności pieniędzy, kategorie wydatków czy miejsca, w których można z nich korzystać.

Co wpływa na rozwój CBDC

Sukces państwowej waluty cyfrowej zależy nie tylko od technologii. Istotną rolę odgrywają również:

• zaufanie społeczeństwa;

• ochrona danych osobowych;

• wygoda korzystania z portfeli;

• integracja z bankami;

• cyberbezpieczeństwo;

• ramy prawne;

• możliwość przeprowadzania transakcji offline.

Nawet zaawansowany technologicznie system może zostać wdrożony w ograniczonym zakresie, jeśli użytkownicy nie dostrzegają jego zalet lub obawiają się o swoją prywatność.

CBDC to cyfrowa forma oficjalnej waluty emitowanej przez bank centralny. Łączy elektroniczną formę z państwowym statusem pieniądza i może być wykorzystywana do rozwoju nowoczesnej infrastruktury płatniczej. Jednocześnie waluta CBDC różni się od kryptowalut i stablecoinów pod względem emitenta, zasad zarządzania oraz roli w systemie finansowym. Jej przyszłość będzie zależeć od wygody użytkowania, bezpieczeństwa, ochrony danych oraz zaufania użytkowników.